Wist je dat de vuurvlieg geen vlieg is maar een mannetjeskever?

Vuurvlieg

Tijdens de jaarwisseling zien we vaak vuurwerk. Maar wist je dat vuurvliegen hun eigen natuurlijke vuurwerkshow kunnen geven? De vuurvlieg heeft in zijn achterlijf speciale organen die in het donker licht geven.

Biologisch lampje
Het licht is het resultaat van een chemische reactie van zuurstof en het molecuul luciferine. Door het enzym luciferase kan zuurstof zich met luciferine binden. De energie die daarbij vrijkomt, wordt in een ‘groengeel licht’ omgezet. Dit bijzondere verschijnsel wordt ‘bioluminescentie’ genoemd en komt ook bij andere levende organismen voor zoals zeevonk.

Vuurvliegen en glimwormen
Vuurvliegen zijn gevleugelde mannetjeskevers. Vrouwtjes hebben geen vleugels en worden glimwormen genoemd. Best verwarrende namen voor een lichtgevende keversoort die geen vlieg of worm is!

Functie van biologische verlichting
Mannetjes en vrouwtjes gebruiken hun licht om elkaar te vinden en daarna te paren. Ook de eieren en larven geven licht bij verstoring of aanraking. Het licht schrikt roofdieren af omdat zij door het licht denken dat de eieren en larven giftig zijn.

Kleine glimworm, ©Foto Saxifraga-Frits Bink

Leefgebied glimwormen
Glimwormen behoren samen met vuurvliegen tot een familie lichtkevers, waarvan er op de hele wereld ruim 2000 soorten zijn. Ze komen op alle werelddelen voor behalve op Antarctica. In Nederland komen er drie soorten glimwormen voor. De grote glimworm, de kleine glimworm en de kortschildglimworm.

Wanneer je in Nederland in juni tussen 22:30 en 23:30 een ‘vuurvlieg’ ziet, is dit waarschijnlijk de kleine mannetjes glimworm. Hoewel de kleine mannetjes glimworm kleiner (8 tot 10 mm) is dan de gewone mannetjes glimworm (tot 15 mm) heeft hij een groter lichtorgaan dat hij tijdens het vliegen aansteekt op zoek naar een lichtend vrouwtje. De gewone mannetjes glimworm steekt zijn lichtje alleen aan om te waarschuwen terwijl het kortschildglimworm mannetje niet vliegen kan.

Kleine glimwormen zijn te vinden langs bosranden en vochtige dichtbegroeide gebieden. In Nederland zijn ze waargenomen in Utrecht, Gelderland en Limburg.

Niet beschermd maar toch bedreigd
Vroeger kwamen glimwormen algemeen voor in Nederland. Helaas gaan de laatste jaren de verschillende soorten glimwormen in aantal achteruit. Dit is het gevolg van het verdwijnen van hun leefgebied, verdroging, het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen en lichtvervuiling door kunstlicht.

Vooral lichtvervuiling is een probleem. Door felle straatverlichting kan het mannetje het geelgroene lichtje van het vrouwtje niet meer onderscheiden van het kunstlicht. Zij kunnen elkaar niet meer vinden en zich niet voortplanten.

Bronnen
1) https://www.nemokennislink.nl/publicaties/biologische-lichtshow/
2) https://willemwever.kro-ncrv.nl/vraag_antwoord/dieren-en-planten/hoe-kunnen-vuurvliegjes-licht-geven
3) https://dier-en-natuur.infonu.nl/natuur/124133-lichtgevende-organismen.html
4) https://www.natuurpunt.be/pagina/glimwormen-lampyridae
5) https://www.natuurpunt.be/sites/default/files/images/inline/soortenfiche_glimwormen.pdf
6) https://www.quest.nl/artikel/waarom-geven-glimwormen-en-vuurvliegjes-licht
7) https://www.knnv.nl/de-glimworm
8) http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=insecten&id=501
9) http://www.natuurlexicon.be/groteglimworm.html
10 https://www.natuurpunt.be/pagina/kleine-glimworm-vuurvliegje
11) https://www.natuurpunt.be/nieuws/zitten-er-nog-vuurvliegjes-jouw-tuin-20150626

© Angela Bolhuis, vrijwilliger WNF Regioteam Haaglanden
Feedback/Ellen Bouwhuis

Laat gerust jouw aanvulling of opmerking achter onder dit weetje. Wij ontvangen graag feedback!

Eén reactie

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *