Wist je dat de honingbij vertelt waar bloemen zijn door te dansen?

De honingbij kent twee soorten bijendansen: de rondedans en de kwispeldans. De eerste gebruikt ze als de bloemen dichtbij zijn en de tweede als de bloemen verder dan 100 meter zijn en ze andere bijen de weg wilt wijzen.  Daarbij gebruikt ze de zon als kompas en instrument.

© Honingbij, https://pixabay.com/nl/photos/honingbij-insect-macro-stuifmeel-4286712

Taken van de honingbij
De Europese honingbij komt oorspronkelijk uit zuidelijk Azië en heeft zich door de mens vervolgens over de hele wereld verspreid. De honingbij leeft in een kolonie van tienduizenden bijen die met elkaar samenwerken om te overleven. Een bijenkolonie bestaat uit één koningin, enkele honderden darren (mannetjes) en heel veel vrouwtjes, ook wel werksters genoemd. Elke honingbij weet bij zijn geboorte wat zijn taak is in het nest. Terwijl darren alleen eten en paren, hebben werksters verschillende functies. Zij maken de cellen van de honingraat schoon, voeden de nieuwe larven, bouwen nieuwe honingraten, slaan voedsel op en bewaken de ingangen van het nest. In hun laatste levensfase verzamelen de werksters stuifmeel en nectar van bloemen. Waar deze bloemen zich bevinden, kunnen de werksters elkaar precies vertellen.

Werksters communiceren met elkaar door te dansen
Werksters kennen twee soorten dansen afhankelijk van de afstand tussen de bloemen en het nest: de rondedans en de kwispeldans. Bevinden de bloemen zich minder dan 50 meter van het nest dan doet de werkster de rondedans. Zijn de bloemen meer dan 100 meter van het nest dan doet de werkster de kwispeldans, ook wel de achtdans genoemd. Wanneer de afstand tussen de bloemen en het nest tussen de 50 en 100 meter is, vindt er een geleidelijke overgang tussen deze twee dansen plaats.

De rondedans
Bij de rondedans danst de werkster in rondjes met een diameter van ongeveer twee centimeter. Vervolgens loopt de werkster hetzelfde rondje maar dan in omgekeerde richting. Deze dans kan 10 minuten duren. De rondedans zegt echter niets over in welke richting de andere werksters moeten vliegen om de bloemen te vinden. Waarschijnlijk weten zij dit door de geur van de nectar of het stuifmeel van de bloemen, dat de werkster heeft meegebracht naar het nest.

© De rondedans, Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (PPO), Bijen.

De kwispeldans
Bij de kwispeldans loopt de werkster een halve cirkel en op het einde van deze cirkel keert ze in een rechte lijn terug naar het begin. Vervolgens maakt ze weer een halve cirkel, en herhaalt de rechte lijn de andere kant op. Deze dans heeft een vast bewegingspatroon in de vorm van een liggende acht. Wanneer de werkster over de rechte lijn loopt, in het midden van de acht, wiebelt zij met haar achterlijf. Hoe langer de werkster blijft wiebelen op die rechte lijn, hoe groter de afstand is tussen de bloemen en het nest.  Eén seconde is ongeveer gelijk aan een kilometer.

© De kwispeldans, Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (PPO), Bijen.

De zon als richtingwijzer
Wanneer bloemen zich meer dan 100 meter van het nest bevinden, vertelt de werkster niet alleen de afstand maar ook in welke richting de andere werksters moeten vliegen. Dit doet zij met behulp van de zon. De zon bevindt zich altijd verticaal ten opzichte van de honingraat en het nest. De werkster begint in het middengedeelte van de acht met haar achterlijf te wiebelen, daarbij kan zij tijdens het dansen, naar boven, naar beneden, naar links of naar rechts lopen. In onderstaand figuur danst de werkster op de honingraat bijvoorbeeld schuin naar boven, de rechterkant op. Hierdoor weten de werksters dat de bloemen zich rechts van de zon bevinden. De hoek die de werkster maakt met de verticale as en het middengedeelte van de acht, is gelijk aan de hoek tussen de zon en de bloemen. Op deze manier kan de werkster alle richtingen ten opzichte van de zon aangeven.

© De richting van de bloemen, Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (PPO), Bijen.

Bronnen:

  1. https://rangers.wnf.nl/dier/honingbij.htm
  2. https://www.dierenbescherming.nl/spreekbeurt-honingbij
  3. https://bijenclub.com/imker-kennisbank/veel-gestelde-vragen/hoeveel-bijen-zitten-er-in-een-bijenkast/
  4. https://www.nationalgeographic.nl/dieren/2019/03/hoe-honingbijen-hun-taak-krijgen-en-weten-wat-ze-moeten-doen
  5. https://bijenclub.com/imker-kennisbank/veel-gestelde-vragen/bijendans/
  6. https://natuurwijzer.naturalis.nl/leerobjecten/de-honingbij-en-haar-dans
  7. https://vroegevogels.bnnvara.nl/nieuws/honingbij-wijst-weg-naar-voedsel
  8. https://aartsbijengroen.nl/wp-content/uploads/de-danstaal-van-de-honingbij.pdf
  9. https://vroegevogels.bnnvara.nl/nieuws/honingbij-is-dansend-genie

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *